Organisatieplicht en aansprakelijkheid

Handelen als een goede huisvader = organisatieplicht + toezichtplicht

Het principe van de goede huisvader is een juridische term. Het betekent dat je als leid(st)er naar je beste vermogen zorg draagt voor je leden. Je ‘beheert’ de leden zoals een huisvader zijn gezin zou ‘beheren’. Als leid(st)er heb je dus een dubbele taak. Als je je organisatieplicht vervuld hebt en ook je toezichtplicht ter harte hebt genomen, heb je je als een goede huisvader gedragen.

Organisatieplicht

Als leid(st)er heb je de plicht om zoveel mogelijk gevaren te voorzien en uit te sluiten. Geef dus bij de voorbereiding voldoende aandacht aan mogelijke gevaren en neem concrete voorzorgen bv. fluo hesjes dragen op trektocht, drukke wegen vermijden.

Toezichtplicht

Als leid(st)er moet je altijd voldoende toezicht houden op de leden. Je kijkt erop toe dat leden zichzelf niet in gevaar brengen. Indien dit gebeurt, ben je verplicht om in te grijpen

bv. aantal leid(st)ers moet ’redelijk’ zijn in verhouding tot het aantal leden.

Aansprakelijkheid

Je groep is verzekerd voor het betalen van een schadevergoeding. Maar als blijkt dat je je niet als goede huisvader hebt gedragen, kan je aansprakelijk gesteld worden door de rechter en kunnen de kosten voor schade op jou persoonlijk worden verhaald.

Aansprakelijkheid betekent ‘verantwoordelijk zijn voor je daden’ of ‘de gevolgen van je handelingen dragen’. Aansprakelijkheid is gebonden aan drie voorwaarden:

Door jouw fout is er schade aan een andere persoon berokkend, waarbij de fout de oorzaak is van de schade. Er is pas sprake van aansprakelijkheid als tegelijkertijd aan deze drie voorwaarden is voldaan.

Fout

Men spreekt van een fout wanneer:

  • Je een wettelijk voorschrift miskend hebt bv. het niet naleven van de wegcode.
  • Je de algemene zorgvuldigheidsnorm niet naleeft. Je hebt je niet gedragen als een goede huisvader. Dit gaat men na door te onderzoeken of een redelijke en verantwoorde leid(st)er in eenzelfde situatie hetzelfde zou gedaan hebben. Als deze anders gereageerd zou hebben, dan is er sprake van een overtreding van de algemene zorgvuldigheidsnorm en bega je een fout.

Schade

Als leid(st)er sta je enkel in voor de schade (nadeel, verlies, vermindering van vermogen van goederen of van personen) die veroorzaakt is door jouw fout. Men gaat na of de schade er ook zou zijn als je je niet foutief had gedragen en of je kon voorzien dat die schade zich zou voordoen door jouw gedrag (criterium van redelijke voorzienbaarheid).

Oorzakelijk verband

Indien jouw fout niet de oorzaak is van de schade, dan kan je niet verplicht worden tot het betalen van een schadevergoeding. Zelfs als er schade is door jouw handeling, maar die handeling wordt niet als foutief aanzien, dan kan je niet verplicht worden om die schade te vergoeden. Diegene die schade heeft geleden moet het oorzakelijk verband aantonen. 

Types aansprakelijkheid

Burgerlijke aansprakelijkheid

Het burgerlijk aansprakelijkheidsrecht bepaalt dat degene die door zijn fout of nalatigheid aan een ander schade veroorzaakt, deze schade moet vergoeden. Hij is hiervoor aansprakelijk, maar slechts als er een fout is, schade is en een oorzakelijk verband tussen deze elementen.

Je bent als leid(st)er verzekerd voor burgerlijke aansprakelijkheid. Wanneer je schuld hebt aan een ongeval, zal de verzekeringsmaatschappij burgerlijke aansprakelijkheid (BA) het betrokken slachtoffer vergoeden.

Wanneer je als leid(st)er een fout hebt gemaakt, zal er echter sprake zijn van een ‘regresvordering’. Dat houdt in dat de verzekeringsmaatschappij de vergoedingen die zij aan het slachtoffer heeft uitgekeerd, aan jou kan terugvragen. Afhankelijk van de fout kan de verzekeraar het uitgekeerde bedrag geheel of gedeeltelijk terugvorderen.

Een regresvordering is contractueel van aard. Dat wil zeggen: het regresrecht moet uitdrukkelijk door de maatschappij in de polis opgenomen zijn. Een verwijzing naar een ‘modelpolis’ volstaat niet. Is het regresrecht niet uitdrukkelijk vermeld, dan kan de verzekeraar het bedrag niet terugvragen. Daarom is het heel belangrijk dat de polis goed gelezen wordt.

Strafrechtelijke aansprakelijkheid

Voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid kan je je niet verzekeren! Je bent dus - in principe - steeds zelf aansprakelijk voor de misdrijven die je pleegt.

De strafrechtelijke aansprakelijkheid speelt in de relatie tussen de burger en de staat. Om de 'goede orde' van het dagelijks leven te waarborgen heeft de staat/wetgever bepaald welke gedragingen niet kunnen worden getolereerd. Hij heeft normen opgesteld rond deze gedragingen en bepaald welke sancties je kan verwachten als je deze normen overtreedt bv. overtreding van de verkeersregels.

Als je schuldig tekortschiet aan een dergelijke regel, pleeg je een misdrijf en kan je gestraft worden door de overheid met een schadevergoeding of celstraf.

De strafrechtelijke aansprakelijkheid zal in principe altijd terechtkomen bij diegene die het misdrijf pleegt. De vereniging zal niet aansprakelijk zijn voor een misdrijf dat wordt gepleegd door een vrijwilliger of lid van de organisatie.

Verzekeringen

Neem aangiftedocumenten van de verzekering van jouw organisatie ook mee op tocht. Neem bij ernstige ongevallen bovendien steeds contact op met je koepel voor de verzekeringstechnische opvolging. De koepel kan je ook ondersteunen in een eventueel juridische traject.

Lees hier meer over de verzekering van jouw organisatie:

Chirojeugd Vlaanderen
FOS Open Scouting
IJD
Jeugd Rode Kruis
JNM
KLJ
KSJ-KSA-VKSJ
Scouts en Gidsen Vlaanderen

Adressen

Regelgeving: www.vrijwilligerswetgeving.be

Vlaams Steunpunt vrijwilligerswerk: www.vrijwilligersweb.be

Federale Overheidsdienst Justitie: www.just.fgov.be